Có một sự thật tôi từng không muốn thừa nhận. Tuy nhiên, hôm nay tôi chọn nói thẳng.
Tôi đã từng rất không thích Phạm Thành Long. Mặc dù vậy, đó không phải kiểu ghét ồn ào hay công kích công khai. Thay vào đó, tôi chỉ đơn giản là tránh xa.
Tôi tránh nghe những nội dung của anh. Tôi tránh xem video. Và tôi thậm chí tránh cả những chia sẻ mà nhiều người xung quanh khuyên “nghe đi, hay lắm”. Nếu gọi tôi của thời điểm đó là antifan, có lẽ cũng không sai.
Khi định kiến không đến từ ác ý, mà từ cái tôi
Nhìn lại hành trình, tôi nhận ra mình không ghét con người anh. Ngược lại, tôi chỉ ghét cảm giác khó chịu bên trong mỗi khi nghe những lời quá thẳng thắn và chân thực.
Có những chia sẻ không vuốt ve cảm xúc, cũng không mang lại cảm giác an ủi. Thay vào đó, chúng đụng thẳng vào cái tôi và những vùng ta chưa sẵn sàng đối diện. Chính vì thế, khi chưa sẵn sàng, phản ứng tự nhiên nhất của con người thường là từ chối.
Tôi từng nghĩ mình đã đủ trải nghiệm. Tôi từng nghĩ mình không cần nghe thêm gì nữa. Tuy nhiên, bây giờ tôi hiểu rõ hơn: rất nhiều định kiến của người trưởng thành không xuất phát từ thiếu hiểu biết. Mà thực tế, chúng đến từ việc ta đã quá quen sống trong vùng an toàn của chính mình.
Người đi làm trí thức và cái bẫy “tôi biết rồi”
Tôi gặp rất nhiều người giống như tôi ngày trước. Họ là sale, nhân viên ngân hàng, quản lý, người làm truyền thông hay doanh nhân. Họ giỏi chuyên môn và có nhiều trải nghiệm thực tế. Chính vì thế, họ rất dễ rơi vào một trạng thái nguy hiểm: “Tôi biết rồi.”
“Tôi biết marketing là gì.” “Tôi biết bán hàng rồi.” “Tôi biết lãnh đạo là thế nào.” Nhưng tất cả chỉ là hiểu biết theo cách cũ. Khi một góc nhìn mới xuất hiện – đặc biệt là góc nhìn thẳng thắn, mạnh mẽ và không chiều chuộng – họ dễ dàng gắn nhãn là “phản cảm”, “nói quá” hay “làm màu”. Do đó, đến khi cuộc sống buộc phải thay đổi, họ mới nhận ra vấn đề.
Một thay đổi rất nhỏ, nhưng đủ để mở ra cánh cửa khác
Giai đoạn ấy, tôi duy trì thói quen đi bộ buổi sáng. Không phải để tập luyện mạnh mẽ, mà để đầu óc được yên tĩnh hơn. Tôi chuyển từ nghe nhạc sang nghe podcast. Ban đầu chỉ là những nội dung nhẹ nhàng. Dần dần, tôi vô tình nghe sang một vài audio của anh.
Không phải vì tò mò hay ngưỡng mộ. Chỉ là tôi bật lên và lắng nghe trong lúc đi bộ. Tôi không cố gắng phân tích sâu. Cũng không vội phản biện. Thay vào đó, tôi chỉ tiếp nhận như một dòng suy nghĩ khác biệt.
Và điều lạ lùng đã xảy ra: tôi không còn cảm thấy phản cảm nữa. Không phải vì nội dung thay đổi. Mà vì chính tôi đã khác đi.
Khi tâm thế thay đổi, cùng một lời nói có thể mang ý nghĩa khác
Có những câu nói nếu nghe quá sớm sẽ khiến ta thấy chói tai. Nhưng nếu nghe đúng lúc, chúng lại trở nên rất đúng đắn. Từ đó, tôi bắt đầu nhận ra nhiều điều:
- Có những trải nghiệm tôi từng gặp nhưng chưa từng gọi tên được.
- Có những việc tôi đang làm theo bản năng chứ chưa có hệ thống rõ ràng.
- Có những điểm yếu tôi luôn né tránh vì nghĩ “ai cũng thế”.
Chính sự thẳng thắn ấy, khi không còn đụng chạm quá mạnh vào cái tôi, lại trở thành kim chỉ nam giúp tôi soi chiếu lại bản thân.
Trải nghiệm học tập đầu tiên và sự dịch chuyển trong nhận thức
Tôi rủ một người bạn đi học thử khóa IMMM. Không đặt nhiều kỳ vọng, tôi chỉ nghĩ đơn giản: “Đi xem thử thôi”. Tuy nhiên, ở đó tôi bắt đầu nhìn thấy một bức tranh hoàn toàn khác với những gì tôi từng tưởng tượng:
- Marketing không phải là chiêu trò, mà là hiểu sâu về con người.
- Bán hàng không phải ép buộc, mà là giải quyết vấn đề thực sự.
- Những khái niệm như Sẹo, Shuhari hay hệ thống không chỉ để nói cho hay, mà để áp dụng bền vững.
Tôi không “wow” theo kiểu hưng phấn. Thay vào đó, tôi chỉ cảm thấy mọi thứ rất hợp lý. Hơn nữa, với một người làm kinh doanh, truyền thông, sale lâu năm, cảm giác “hợp lý” lại là một dạng thuyết phục mạnh mẽ.
Từ phản cảm đến tôn trọng: một khoảng cách rất xa nhưng rất thật
Tôi nhận ra rằng có những người thầy không cần bạn thích ngay từ đầu. Cũng không cần bạn đồng cảm lập tức. Nhưng nếu đủ kiên nhẫn, họ sẽ giúp bạn nhìn lại chính mình một cách trung thực hơn.
Tôi không trở thành fan cuồng. Tôi cũng không cố thay đổi ai khác. Chỉ đơn giản, tôi không còn đóng chặt cánh cửa trước khi thực sự hiểu rõ. Và đó chính là bước trưởng thành quan trọng với người đi làm lâu năm.
Định kiến – kẻ thù thầm lặng của sự phát triển
Định kiến nguy hiểm ở chỗ nó không ồn ào, không khiến ta sai lầm ngay lập tức. Nhưng nó khiến ta đứng yên tại chỗ rất lâu. Khi dán nhãn một con người, một phong cách hay một phương pháp là “không hợp”, ta vô tình tước đi cơ hội học hỏi của chính mình.
Không phải ai cũng cần hợp gu với ta. Tuy nhiên, rất có thể mỗi người đều mang một mảnh ghép mà ta đang thiếu.
Bài học tôi rút ra cho chính mình
Sau hành trình ấy, tôi giữ lại cho mình vài điều quan trọng:
- Đừng vội ghét một ai chỉ vì họ nói những điều khiến bạn khó chịu.
- Đừng đóng cửa tri thức chỉ vì phong cách không hợp gu.
- Khi cảm thấy “phản cảm”, hãy dừng lại và tự hỏi: “Có phải mình đang bị chạm vào điểm yếu?”
Và quan trọng nhất: người trưởng thành không phải là người biết nhiều nhất, mà là người biết mở lòng đúng lúc.
Lời kết: Khi bạn sẵn sàng, tri thức sẽ đến
Có những bài học không sai. Chỉ là chúng đến sớm hơn thời điểm ta đủ mở lòng. Có những người thầy không cần ta thích ngay. Chỉ cần họ đủ giá trị để ta quay lại sau khi đi qua thêm vài chặng đường.
Nếu bạn đang ở giai đoạn nghe mà chưa thấm, xem mà còn phản ứng hay đọc mà vẫn khó chịu, điều đó hoàn toàn bình thường. Hãy cho mình thời gian. Vì khi bạn thay đổi, cách bạn nhìn nhận thế giới cũng sẽ thay đổi theo.