Có một câu hỏi mà Hồng Nhung Lapari từng không trả lời được ngay, dù đã suy nghĩ rất nhiều.
“Em đánh đổi những gì để có được con đường mình đang đi?”
Câu hỏi ấy đến rất nhẹ, nhưng chạm rất sâu.
Và trong khoảnh khắc đó, tôi nhận ra:
Tôi không quen dùng từ “đánh đổi”.
Không phải vì tôi không mất mát.
Mà vì tôi nhìn mọi thứ dưới một góc khác: lựa chọn và chấp nhận chi phí cơ hội.
Khi “đánh đổi” nghe như một sự hy sinh quá nặng
Rất nhiều người đi làm, khi nói về thành công, thường dùng từ “đánh đổi”.
Đánh đổi:
- Thời gian
- Sức khỏe
- Gia đình
- Tuổi trẻ
Nghe rất bi tráng.
Nghe như thể thành công là một cuộc chiến mà ở đó, ai cũng phải mất đi điều gì đó rất lớn.
Nhưng càng trưởng thành, tôi càng thấy:
Không phải mọi nỗ lực đều là đánh đổi.
Có những thứ, ta chủ động chọn.
Và khi đã chọn, ta chấp nhận hệ quả đi kèm.
Hai điều này rất khác nhau.
Lựa chọn khác với bị ép buộc
Khi ta nói “đánh đổi”, thường đi kèm cảm giác:
- Bị buộc phải hy sinh
- Bị hoàn cảnh ép
- Bị cuộc đời lấy đi thứ gì đó
Còn khi ta nói “lựa chọn”, ta thừa nhận:
- Đây là con đường mình chọn
- Không ai ép
- Không ai bắt
- Và mình chịu trách nhiệm với nó
Sự khác biệt này không nằm ở hoàn cảnh,
mà nằm ở tâm thế.
Chi phí cơ hội – khái niệm không dễ chịu nhưng rất thật
Trong kinh tế học, có một khái niệm gọi là chi phí cơ hội.
Nó nói rằng:
Khi bạn chọn một điều, bạn đồng thời từ bỏ những điều khác có thể xảy ra tại cùng thời điểm đó.
Và điều bị từ bỏ ấy chính là chi phí.
Trong cuộc sống cũng vậy.
Khi tôi chọn:
- Dồn thời gian cho học tập và phát triển
- Dấn thân sâu hơn vào con đường mình tin
- Xây dựng sự nghiệp một cách nghiêm túc
Tôi đồng thời không có:
- Nhiều thời gian rảnh rỗi
- Nhiều buổi gặp gỡ bạn bè
- Những chuyến du lịch dài ngày, bất chợt
- Sự thảnh thơi tuyệt đối như một số người khác
Không phải vì tôi không thích những điều đó.
Mà vì tôi chọn khác.
Những thứ không đo được bằng tiền
Có những chi phí không thể đo bằng tiền, nhưng lại rất thật.
Là:
- Thời gian dành cho con
- Những buổi tối không ở nhà
- Những lúc mệt mỏi nhưng vẫn phải giữ vững tinh thần
- Những cuộc trò chuyện bị dời lại vì công việc
Những thứ này, nếu nhìn từ bên ngoài, rất dễ bị gọi là “đánh đổi”.
Nhưng với tôi, chúng là:
Những phần tôi đã nhìn thấy trước khi lựa chọn, và chấp nhận đi cùng con đường mình chọn.
Người trưởng thành không né tránh cái giá
Có một sự thật mà càng lớn, tôi càng thấm:
Không có con đường nào không có cái giá của nó.
Sự khác biệt nằm ở chỗ:
- Bạn có nhìn rõ cái giá đó từ đầu hay không
- Bạn có chấp nhận nó một cách tỉnh táo hay không
- Và bạn có đủ nhất quán để đi tiếp hay không
Người chưa trưởng thành thường:
- Chọn trong lúc cảm xúc cao
- Tránh nhìn vào hệ quả
- Đến khi mệt thì oán trách hoàn cảnh
Người trưởng thành thì khác.
Họ:
- Nhìn thẳng vào cái giá
- Cân nhắc
- Và khi đã đi, họ đi với trách nhiệm và sự bình thản.
Khi gia đình là phần cần được thấu hiểu nhất
Có một điều tôi nhận ra rất rõ:
Gia đình là nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ lựa chọn của chúng ta.
Không phải ai cũng hiểu ngay.
Không phải lúc nào cũng đồng thuận.
Và không phải mọi lựa chọn đều dễ giải thích.
Nhưng nếu thiếu sự thấu hiểu từ gia đình,
người đi xa sẽ rất dễ… mệt.
Vì thế, trưởng thành không chỉ là chọn con đường cho mình,
mà còn là học cách giao tiếp rõ ràng với những người mình yêu thương.
Cân bằng không phải là chia đều thời gian
Rất nhiều người nói về “cân bằng”.
Nhưng cân bằng không phải là:
- Mỗi thứ một ít
- Mỗi vai một chút
Cân bằng là:
- Biết giai đoạn nào cần ưu tiên điều gì
- Và không tự trách mình vì đã chọn ưu tiên đó
Có giai đoạn, sự nghiệp cần được đặt lên trước.
Có giai đoạn, gia đình cần được ưu tiên hơn.
Bản thân cần được chăm sóc nhiều hơn.
Vấn đề không phải là bạn chọn gì,
mà là bạn có ý thức về lựa chọn của mình hay không.
Khi bạn ngừng than phiền, bạn bắt đầu trưởng thành
Một dấu hiệu rất rõ của sự trưởng thành là:
Bạn ngừng than phiền về cái giá mình đã chọn trả.
Không phải vì cái giá đó nhỏ.
Mà vì bạn hiểu:
“Nếu không chấp nhận nó, mình đã không chọn con đường này.”
Sự bình thản đó không đến từ việc mọi thứ dễ dàng hơn,
mà đến từ việc bạn đã nhìn rõ ngay từ đầu.
Vai trò của người thầy trong việc soi chiếu lựa chọn
Ở những thời điểm quan trọng, việc có một người thầy hoặc một hệ quy chiếu để soi lại lựa chọn của mình là rất cần thiết. Không phải để họ quyết định thay bạn, mà để bạn nhìn rõ hơn mình đang đánh đổi – hay đang lựa chọn.
Với tôi, những cuộc trò chuyện sâu giúp tôi:
- Gọi đúng tên điều mình đang làm
- Không tự huyễn hoặc
- Không tự thương hại
Và đó là cách để tôi tiếp tục đi, không oán trách, không gồng ép.
Thành công bền vững không dành cho người mù mờ
Những người thành công bền vững tôi gặp đều có một điểm chung:
- Họ biết rất rõ mình đang trả giá cho điều gì
- Và họ chấp nhận điều đó một cách chủ động
Họ không nói “tôi hy sinh”.
Họ nói:
“Đây là lựa chọn của tôi ở giai đoạn này.”
Nghe rất đơn giản.
Nhưng đó là sự khác biệt giữa:
- Người đi đường dài
- Và người sớm kiệt sức.
Bài học tôi giữ lại
Sau tất cả, tôi giữ lại cho mình vài điều:
- Không phải mọi nỗ lực đều là đánh đổi
- Lựa chọn đi kèm chi phí cơ hội là điều không thể tránh
- Trưởng thành là dám nhìn thẳng vào cái giá
- Và bình thản bước tiếp với lựa chọn của mình
Lời kết: Bình thản với con đường đã chọn
Nếu bạn đang:
- Mệt
- Băn khoăn
- Hay tự hỏi “liệu mình có đang mất quá nhiều không?”
Hãy thử đổi câu hỏi.
Thay vì hỏi:
“Mình đang đánh đổi những gì?”
Hãy hỏi:
“Mình đã chọn điều này vì điều gì?”
Khi bạn trả lời được câu hỏi đó một cách trung thực,
bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ hơn rất nhiều.